Barcelona staat weer op de kaart van de wereldwijde medische voorhoede, en deze keer met een verhaal dat sciencefiction, ethiek en een moeilijk te bevatten vrijgevigheid combineert. Het Vall d’Hebron-ziekenhuis heeft de eerste succesvolle gezichtstransplantatie ter wereld aangekondigd waarbij het weefsel afkomstig is van een donor die om hulp bij sterven (euthanasie) had gevraagd.
De hoofdrolspeler in dit nieuwe leven is Carme, een vrouw die haar leven in duigen zag vallen na een ernstige bacteriële infectie. Wat begon als een gezondheidsprobleem leidde tot necrose waardoor ze haar neus verloor, haar mond niet meer kon openen om te eten en, het meest pijnlijke, geen zin meer had om naar buiten te gaan. Vier maanden na de operatie kan Carme weer koffie drinken en, nog belangrijker, zonder angst ademen.
Een sprankje hoop tussen techniek en vrijgevigheid
Hoewel er wereldwijd iets meer dan 50 van dit soort transplantaties zijn uitgevoerd (en Vall d’Hebron al een veteraan is op dit gebied, met de eerste volledige transplantatie in 2010), is het geval van Carme uniek vanwege de oorsprong ervan. De donor besloot niet alleen haar organen te doneren, maar gaf ook aan dat ze haar gezicht wilde afstaan zodat iemand anders zijn of haar expressiviteit terug kon krijgen.
Deze bijzonderheid maakte iets ongehoords in de spoedeisende geneeskunde mogelijk: planning. Omdat de wens van de donor van tevoren bekend was, kon het team onder leiding van Dr. Joan-Pere Barret, hoofd Plastische Chirurgie en Brandwonden, nauw samenwerken met ingenieurs. Ze gebruikten 3D-planningssoftware om op maat gemaakte sjablonen te ontwerpen die perfect aansloten op de bot- en zenuwstructuren van beide vrouwen.
Bij de operatie was een team van 100 professionals betrokken . Dat is niet zo gek: het gaat niet om het ‘aanbrengen van een masker’, maar om het verbinden van bloedvaten en zenuwen met een diameter van minder dan een millimeter, zodat het gezicht gevoelig blijft en kan bewegen. Zoals het medische team zegt: een gezicht dat niets voelt, is geen gezicht, maar een standbeeld.
Verder dan de operatiekamer: identiteit op het spel
In tegenstelling tot een nier- of harttransplantatie raakt een gezichtstransplantatie de kern van wie we zijn. Daarom is het proces niet voorbij als de hechtingen eruit gaan. Carme heeft constant psychiatrische en psychologische steun gehad, wat super belangrijk was om haar nieuwe spiegelbeeld te accepteren.
Het succes van Vall d’Hebron is niet alleen technisch, Spanje blijft wereldleider op het gebied van donaties dankzij een systeem dat mijlpalen als deze mogelijk maakt. Volgens gegevens van de Nationale Transplantatieorganisatie (ONT) staat het land al decennia aan de top van de organische solidariteit, waardoor uiterst complexe gevallen, zoals dat van Carme, van een droom tot werkelijkheid worden in de gangen van een openbaar ziekenhuis.
Vandaag zegt Carme dat ze het niet meer erg vindt om naar buiten te gaan. Ze kan weer praten en voelt weer iets op haar huid. Over een jaar hoopt ze zich “fantastisch” te voelen, maar voorlopig voelt het simpele gebaar van een kopje koffie drinken op een terras in Barcelona al als een absolute overwinning.