Je kunt het huidige Barcelona niet begrijpen zonder terug te gaan naar de oorsprong van de wijken en te luisteren naar de verhalen van de buurtbewoners die, beetje bij beetje, de identiteit en de ziel van de stad en haar straten hebben gevormd. Verhalen zoals dat van de Lleialtat Santsenca, tegenwoordig een gemeentelijk gebouw dat zich inzet voor het bevorderen van cultuur en het creëren van een gemeenschap, maar dat vroeger de zetel was van een legendarische arbeiderscoöperatie.
Het huidige gebouw is bijna een eeuw geleden, in 1927, gebouwd door de Catalaanse architect Josep Alemany, maar de oorsprong van de vereniging gaat terug tot het einde van de 19e eeuw. In 1894 richtten vijftien arbeiders uit Sants (toen nog een zelfstandig dorp) een coöperatie op om zich te organiseren, zodat ze basisbenodigdheden in het groot konden inkopen, speculatie konden voorkomen en deze onder de leden tegen eerlijke prijzen konden verkopen.
Binnen een paar maanden hadden ze het aantal leden al verdubbeld en tien jaar later bestond de coöperatie al uit meer dan honderd mensen. Door de exponentiële groei en het succes begonnen ze in 1923 hun eigen sociale munt te slaan, waardoor ze een soort ‘muntatelier’ in Sants werden.
Een paar jaar later verhuisde de coöperatie naar de Olzinelles-straat nummer 31, de huidige locatie, naar een nieuw pand dat opvalt door zijn afmetingen en zijn negentiende-eeuwse gevel, die er vandaag de dag na de restauratie in 2017 nog vrijwel hetzelfde uitziet.
Van coöperatie tot feestzaal
Na de Burgeroorlog nam het Franco-regime het pand in beslag en pas in 1941 ging de arbeiderscoöperatie weer open onder toezicht van de Falange. De Lleialtat Santsenca kon de economische neergang echter niet overleven en sloot in 1950 definitief haar deuren.
Bijna 40 jaar lang werd de ruimte gebruikt als fabriek en winkel van Torrons Viar en tegelijkertijd, op de bovenverdieping, als de iconische feestzaal Bahía. Dit dubbele gebruik voor zowel commerciële als recreatieve doeleinden bleef bestaan tot 1988, toen het stadsbestuur van Barcelona het pand sloot wegens het ontbreken van vergunningen.
Een decennium van strijd door de buurtbewoners om het te redden van de sloop
Na bijna 20 jaar leegstand werd het pand in 2006 bezet door de vereniging Espai Alliberat per la Cultura en, nadat ze in 2009 werden uitgezet, ontstond het Platform Recuperem la Lleialtat Santsenca, waarin meer dan 60 buurtverenigingen waren verenigd.
Omdat het gebouw dreigde te worden gesloopt of verkocht aan een privébedrijf, begonnen de bewoners van Sants een langdurig protest om ervoor te zorgen dat het een plek voor jongeren en de gemeenschap zou worden. In 2011 nam de gemeente het gebouw over en drie jaar later begonnen de renovatiewerkzaamheden.
In januari 2018 opende de Lleialtat Santsenca weer haar deuren en werd ze het buurtcentrum dat ze nu is. Een openbare plek waar je debatten, lezingen, sportworkshops, tentoonstellingen, spelletjes en een eindeloze lijst aan activiteiten kunt bijwonen, speciaal bedacht voor de bewoners van Sants en Barcelona.
