De definitieve goedkeuring van het project voor het Parc Central de Vallcarca is niet alleen een administratieve formaliteit, maar ook een poging om een einde te maken aan een van de langstlopende stedenbouwkundige conflicten van de stad. Het terrein van 10.000 vierkante meter waar deze “groene long” komt, is hetzelfde terrein dat sinds 2002 het middelpunt is geweest van een strijd tussen de gemeentelijke ruimtelijke ordening en buurtgroepen die het verlies van de identiteit van de wijk en de verdrijving van de bewoners aan de kaak stelden.
De transformatie, waarvan de belangrijkste werkzaamheden naar verwachting in december 2026 van start gaan, wil een einde maken aan de tijdelijke situatie die het gebied al meer dan 20 jaar kenmerkt. Wat nu braakliggende terreinen en bouwplaatsen zijn, waren vroeger straten met lage huizen en modernistische herenhuizen die na het in 2002 goedgekeurde plan onder de sloophamer verdwenen. Dat bestemmingsplan liet honderden panden achter in een limbo van “stedenbouwkundige bestemming”, wat hun renovatie onmogelijk maakte en hun verval versnelde.
Een ontwerp met twee niveaus en bevordering van de biodiversiteit
Het toekomstige park zal worden ingedeeld in twee verschillende zones om zich aan te passen aan de topografie van het terrein. De eerste zone krijgt een meer stedelijk en open karakter en ligt in de vlakke gebieden dicht bij de gebouwen, waar speeltoestellen en ontmoetingsruimtes voor gemeenschapsevenementen komen. De tweede zone maakt gebruik van het hoogteverschil in het terrein door middel van een systeem van begroeide terrassen die met elkaar verbonden zijn via hellingen en toegankelijke trappen.
Om de klimaatcrisis aan te pakken, zet het project in op regenwaterbeheer via waterdoorlatende oppervlakken en meer bomen om schaduw te creëren. Daarnaast blijven de huidige buurtfuncties behouden, met de toevoeging van stadstuinen die zo’n 200 vierkante meter beslaan en een picknickplaats op het bovenste terras.
Een van de pijlers van het project is de toegankelijkheid. Er komt een nieuw hoofdpad voor voetgangers dat door het park loopt en de Avenida de Vallcarca, onder het viaduct, verbindt met de Calle Gustavo Bécquer en de tuinen van Maria Baldó. Volgens Laia Bonet, wethouder van het district Gràcia, is deze goedkeuring het resultaat van een participatief proces met de buurt en laat het zien dat de transformatie van de wijk een prioriteit is om historische projecten weer op gang te brengen.
Impuls voor sociale woningbouw en voorzieningen
Naast de aanleg van het park gaat de gemeente ook door met de bouw van betaalbare woningen in de wijk. Momenteel lopen er aanbestedingen voor twee projecten in de straten Farigola en Mare de Déu del Coll, die samen 47 nieuwe sociale woningen zullen opleveren. Ook het Grèvol-project, aan de Avenida de Vallcarca, zal eind dit jaar 36 betaalbare huurwoningen opleveren voor jongeren, eenoudergezinnen en mensen met een mobiliteitsbeperking.
Dit project wordt aangevuld met de werkzaamheden aan de “dienstengordel” in Can Farigola, waar de aanleg van de straten Cambrils, l’Argentera en Calendau al is afgerond. Tot slot boekt het stadsbestuur vooruitgang bij de onteigening van percelen aan de Avenida de Vallcarca voor de toekomstige aanleg van een regenwaterreservoir onder wat later de Rambla Verda zal worden.
Een verleden van sloop en verzet
Het toekomstige park is gebouwd op een geschiedenis van sociale conflicten. Twee decennia lang heeft de stilstand van het stedenbouwkundig plan Vallcarca veranderd in een landschap van braakliggende terreinen en vervallen gebouwen. Gevallen zoals de sloop van de “Casita Blanca” werden symbolen van een transformatie die veel buurtbewoners zagen als een strategie van opzettelijke verwaarlozing om speculatie en de aankoop van grond tegen lage prijzen te vergemakkelijken.
Op hetzelfde terrein waar het park komt, stonden ooit prachtige modernistische herenhuizen die als eersten op de slooplijst stonden. Dit terrein en de aangrenzende zone worden door de meest strijdbare buurtbewoners zelfs de “ground zero” van de huisvestingsconflicten in de wijk genoemd.
Deze situatie leidde tot hevig verzet. Buurtgroepen hebben er al lang voor gewaarschuwd dat de aanleg van het park en de latere “Rambla Verda”, waarvoor nog verschillende panden onteigend moeten worden waarin 15 gezinnen wonen, een gentrificatieproces zou kunnen veroorzaken, waarbij de oude bewoners verdrongen worden om mensen met een hogere koopkracht aan te trekken.
