De basiliek ligt op een super mooie plek, vlakbij de Rambla en in het hart van de Gotische wijk. Toch wordt ze vaak over het hoofd gezien, omdat ze bijna naast de kathedraal staat. We hebben het over Santa Maria del Pi, een basiliek waarvan de oorsprong meer dan 1000 jaar teruggaat, een architectonisch juweeltje dat allerlei historische gebeurtenissen en rampen heeft doorstaan en nog steeds majestueus staat als een tempel voor aanbidding en ook als plek voor bijzondere evenementen.
Er was eens een maagd in een dennenboom
Volgens de legende werd er vlakbij de huidige basiliek een dennenboom gevonden met een afbeelding van de Maagd Maria op de stam. Dit was het begin van de cultus van de Iglesia del Pino, die aan het einde van de 10e eeuw al een eigen tempel had (in die tijd in romaanse stijl) en die in 1188 al in documenten wordt vermeld als kerkelijke parochie. Maar wat is er van die kerk geworden? Aangezien er nooit resten van zijn gevonden, wijst alles erop dat de resten na de sloop begraven zijn onder de huidige basiliek, waarvan de bouw begon aan het begin van de 14e eeuw.
Wat we nu kennen als Santa Maria del Pi is een soort remake van iets dat al bestond, maar dan groter en mooier. Hoewel het bouwen lang duurde en best ingewikkeld was… Is dat niet altijd zo bij grote bouwprojecten in Barcelona?
Bronvermelding: Maria Rosa Ferre (Wikimedia Commons)
Uit documenten uit die tijd weten we dat er in 1351 al een kapel was met altaren gewijd aan Sant Climent en Sant Llorenç, en dat er in 1332 al gewerkt werd aan het vierde deel van het schip, dat in de tweede helft van de 14e eeuw werd overdekt.
De definitieve impuls kwam van Pere el Cerimoniòs, koning van de kroon van Aragon en Mallorca. Hij stond bekend om zijn energieke en harde heerschappij (wat altijd gepaard ging met religieuze trots) en deed in 1379 de schenking die de bouw van de klokkentoren mogelijk maakte. Hoewel de basiliek in 1453 werd ingewijd, vond er tussen 1460 en 1497, het jaar van zijn dood, nog een belangrijke fase van bouwwerkzaamheden plaats, onder leiding van meester Bartomeu Mas. Hiermee was de basiliek zoals wij die nu kennen voltooid… Maar, zoals we later zullen uitleggen, moest het steigerwerk nog verschillende keren opnieuw worden opgebouwd.
Een juweel van de Catalaanse gotiek
Bronvermelding: Josep Renalias (Wikimedia Commons)
Als we op zoek zijn naar een voorbeeld van de puurste Catalaanse gotiek, dan is Santa Maria del Pi perfect om dat te begrijpen. Om te beginnen vanwege de structuur met één schip, hoge plafonds en zijbeuken met steunberen. Dit onderscheidt haar van haar “buurvrouw”, de kathedraal van Barcelona, met drie beuken, of van de kathedralen van de Franse gotiek, die worden gekenmerkt door stuwbogen (buitenste bogen). Deze kerk is van buitenaf gezien sober (ze heeft weliswaar sculpturen, maar weinig versieringen) en lijkt meer op een fort dan op een tempel voor de eredienst.
Van binnen zorgen de vorm met één schip en de horizontaliteit voor een spectaculair visueel effect, omdat niets het uitzicht vanaf de ingang tot aan het altaar onderbreekt. Met een breedte van 17,5 meter is het een van de breedste schepen van Spanje.
Bronvermelding: Jcca76 (Wikimedia Commons)
Ook opvallend is de enorme achthoekige klokkentoren, 54 meter hoog en met muren van 3,55 meter dik. In vroegere oorlogstijden diende hij als uitkijktoren en er wordt gezegd dat het geluid van de klokken zo luid was dat ze overal in Barcelona te horen waren.
Maar wat vooral de aandacht trekt, is de iconische rozet. Met een diameter van 10 meter is het een van de grootste van Catalonië en de perfecte geometrie blijft ons verbazen. Bovendien benadrukt het feit dat de gevel van Santa Maria del Pi zo sober is, nog meer de schoonheid van dit grote “oog”.
De veerkrachtige basiliek
Bronvermelding: Pere López (Wikimedia Commons)
De weg die Santa Maria del Pi heeft afgelegd om in al haar pracht tot op de dag van vandaag te blijven bestaan, is lang en moeizaam geweest. Gedurende haar lange leven heeft ze verschillende tragedies meegemaakt die haar structuur hebben aangetast. De eerste gedocumenteerde ramp vond plaats in 1428 als gevolg van de beruchte aardbeving in Catalonië. Hoewel het epicentrum in Rosselló lag, werd ook Barcelona zwaar getroffen, en voor Santa Maria del Pi kon het niet tragischer zijn: de basiliek liep ernstige schade op en het rozetraam stortte in, waarbij verschillende doden vielen.
Ook de bombardementen tijdens de Successieoorlog van 1714 hadden gevolgen voor de basiliek. Hierdoor moest ze vanaf 1717 worden herbouwd, maar pas in 1863 kwam er een echt restauratieproject dat de kapellen, de voordeur en de buitengevel verbeterde en de barokke versieringen van de kerk weghaalde. Zo’n 50 jaar later werd ze weer gerestaureerd, maar de vreugde duurde niet lang.
In 1936 werd ze tijdens de burgeroorlog in brand gestoken en in de jaren 50 kreeg ze haar voorlopig laatste grote renovatie. Dankzij het werk van Josep Maria Jujol (beroemde modernistische architect en medewerker van Gaudí) kon het prachtige roosvenster van Santa Maria del Pi worden gerestaureerd en werd de basiliek in haar huidige perfecte staat gebracht. Tot 27 februari kunnen we in de tempel zelf genieten van de tentoonstelling La Barcelona de Jujol, die de architect in de schijnwerpers zet als een sleutelfiguur voor het herstel van het Catalaanse erfgoed in de 20e eeuw.
Een uitzonderlijke locatie
Zoals elke belangrijke religieuze tempel heeft Santa Maria del Pi dagelijkse diensten, maar dat zijn niet de enige evenementen die er worden gehouden. Door de architectuur is de basiliek een gebouw met een geweldige akoestiek, perfect voor allerlei soorten muziekvoorstellingen.
Zo is de basiliek een vaste plek voor concerten, zoals het interactieve kerstconcert, een paar Candlelight-shows en nu ook de show LUMINISCENCE. Dit evenement combineert videomapping met klassieke muziek (digitaal en met een live koor in sommige sessies) en een verhaal dat ons de geschiedenis vertelt. Echt een mooie hommage aan, zoals je ziet, een juweel van onze stad.
LUMINISCENCE: Sumérgete en los secretos de la Basílica Santa Maria del Pi - 4.57 · 5214 reviews
Bonustrack: Wist je dat…? Kleine geheimen van Santa Maria del Pi
Bronvermelding: basilicadelpi.cat
Nu je de geschiedenis van Santa Maria del Pi kent, ga dan niet weg zonder te weten dat…
- Het is het ‘huis’ van de reuzen van Barcelona, Mustafà en Elisenda. Niet voor niets verwijst het populaire liedje ‘El gegant del Pi’ naar Mustafà en deze plek. En als de reuzen niet door de straten lopen, rusten ze bij de ingang van de Plaça San Josep Oriol.
- Aan de zijkant van de kerk staat een graffiti met de tekst “Plaça del milicià desconegut” ( Plein van de onbekende militair). Hoewel de oorsprong ervan niet met zekerheid bekend is, dateert het uit de burgeroorlog en heeft het de 40 jaar durende dictatuur overleefd, als getuige van degenen die voor de vrijheid hebben gevochten. Sinds 2004 heeft de gemeente bovendien een bronzen gedenkplaat geplaatst, als eerbetoon aan al deze mensen die tegen de nationale partij hebben gevochten.
- De basiliek heeft een grote collectie juwelen die op wonderbaarlijke wijze oorlogen en plunderingen hebben overleefd. Opvallende stukken zijn de processie-monstrans, een werk van verguld zilver dat tijdens de Corpus-processies werd meegedragen; de altarkruisen van goud en zilver uit de 14e en 15e eeuw, die in perfecte staat zijn; en de Cordobanes, altaarfrontalen van gedreven, gepolychromeerd en verguld leer (leer werd in de middeleeuwen als een luxe materiaal beschouwd).
- De kerk heeft ook een onschatbaar parochiearchief met documenten vanaf de 12e eeuw, een collectie die ons helpt om het leven van de inwoners van Barcelona door de eeuwen heen te begrijpen. We kunnen hiervan gebruikmaken dankzij de buurtbewoners en archivarissen die tijdens de brand van 1936 hun leven riskeerden om al deze documenten uit het vuur te redden.