We hebben allemaal wel een vriend die uit zijn oude buurt moest verhuizen omdat de huur meer is gestegen dan de prijs van olijfolie. Het is niet alleen jouw gevoel of een obsessie tegen de vastgoedzeepbel: de cijfers spreken voor zich. Volgens het laatste onderzoek van het Centrum voor Demografische Studies van de UAB (CED-UAB) is gentrificatie in Barcelona niet alleen een vaststaand feit, maar heeft het ook een duidelijk epicentrum: Barceloneta. De typische visserswijk is nu de plek in Spanje waar de meeste gentrificatie is.
Dit proces, dat klinkt als een modern woord maar in de praktijk betekent dat minder welgestelde bewoners worden vervangen door mensen met een hogere koopkracht (vaak buitenlanders of digitale nomaden), heeft zich als een olievlek verspreid. Wat vroeger alleen in Ciutat Vella of Eixample voorkwam, is nu aan de orde van de dag in wijken als Sant Antoni, Poble-sec of Sants.
La Barceloneta op het punt van instorten
Als je vandaag door Barceloneta loopt, zie je hoe de “cuarto de piso” is veranderd van een historische woonoplossing naar een luxe product dat bijna onbetaalbaar is voor een werkend gezin. Buurtverenigingen, zoals die van l’Òstia, waarschuwen al een tijdje: een van deze kleine woningen kan wel 220.000 euro kosten. Met zulke prijzen hangt het voortbestaan van de lokale gemeenschap aan een zijden draadje.
Het probleem is niet alleen de verkoopprijs of huurprijs. De studie “Hoe gentrificatie Spaanse steden heeft veranderd” laat zien dat de combinatie van de komst van jonge, hoogopgeleide mensen uit rijke landen en de toename van toeristische appartementen een perfecte storm heeft veroorzaakt. Het recept van de buurtbewoners om de klap op te vangen is duidelijk: een moratorium op huurwoningen en de totale afschaffing van toeristische appartementen om de woningvoorraad terug te winnen voor degenen die er echt wonen.
De kaart van het nieuwe Barcelona
Maar niet alleen Barceloneta ligt onder de loep. Als we naar de kaart van de stad kijken, laat het onderzoek een onstuitbare uitbreiding zien naar wijken die tot voor kort een meer volks karakter hadden. Gràcia en Poblenou zijn de belangrijkste trekpleisters geworden voor jonge buitenlandse werknemers, terwijl wijken als Sagrada Família en Sant Martí dezelfde symptomen van gentrificatie beginnen te vertonen.
De gentrificatie-index die de onderzoekers gebruiken, is als een soort thermometer die van alles meet, van wie er alleen woont tot het opleidingsniveau van de nieuwe bewoners. En de diagnose is zorgwekkend: het verlies aan sociale diversiteit en de toenemende segregatie veranderen het gezicht van Barcelona. De uitdaging ligt nu bij de overheid, die een manier moet vinden om gebouwen te renoveren en sociale woningen te bouwen in buurten waar, zoals in Barceloneta, geen vierkante meter grond meer vrij is om te bouwen.